Picture

Hey, ik ben Lennart Zegerius.

Computer Science (BSc) en Cognitive Neuropsychology (R-MSc). Een plek voor toegankelijke stukjes over interessante materie.

Ik heb ook de app Minimalist Journal gemaakt.

rank #1 utilities per 22 sept 2020
rank #25 alle paid-apps per 22 sept 2020

❤️ config door Mathieu Mayer-Mazzoli
✍🏻 door Lennart Zegerius
📧 lennart@zegeri.us

Over Metacognitie, Mindfulness en Leervaardigheid

8 minuten lezen

Waar we vroeger naar Tibet keken als het land van rust en geesteszuivering, zijn we er relatief kort geleden achter gekomen dat mindfulness wel degelijk een zeer significant therapeutisch effect heeft en zelfs de go-to methode van psychotherapie in Europa en Amerika is geworden 1. Mindfulness komt van de term sati, voor boeddhisten één van de zeven factoren der verlichting. Tegen het einde van de twintigste eeuw werd de term sati geïnterpreteerd als de spirituele reis naar ongestoorde aandacht en volledig bewustzijn van het hier en nu 2. Met modernisering komt de vraag naar feitelijke juistheid, en zo werd de taak van wetenschappers om het effect hiervan te onderzoeken geboren. Sindsdien is één van de wetenschappelijke doorbraken het onderzoek dat mindfulness niet alleen (terugkerende) depressie terugdringt, maar ook à ce moment-là depressieve symptomen kan verlichten, en nog veel meer (zie o.a: 3).

monk.

1. een boeddhistische monnik

Toen mindfulness een conventionele term begon te worden deed het me nog aan een fragment van een willekeurig National Geographic format over boeddhisme denken. Mijn beeld bij mindfulness was vooral een mediterende monnik die misschien wel al een paar weken zit te ontspannen (Afbeelding 1). Alhoewel mindfulness zonder twijfel een zeer kundige en nuttige vaardigheid is, vond ik het voorheen voornamelijk zweverig en een product van pseudowetenschap en religie. Ik geef graag mijn fout daarin toe - maar niet zonder instemmend wetenschappelijk onderzoek. Als vrijdenker ben ik niet makkelijk te binden aan religie of spiritualiteit, maar als iets spiritueels aangetoond invloed uitoefent heeft het nu eenmaal een wetenschappelijke achtergrond en is de oorzaak ervan ergens, ooit te vinden.

Mindfulness moet echter niet verward worden met metacognitie. Mindfulness is de analyse van hoe je denkt, en metacognitie is de analyse van waar je aan denkt. Naar mijn mening is de schoonheid van metacognities niet de mogelijkheid tot “betere” gedachten (cognities) te komen, maar om pure, ongestoorde objectiviteit te bereiken. Door jezelf en je omgeving als processen te zien, leer je cognities en situaties onbeladen te bekijken. Nou ja, het richtpunt is wel de lading te erkennen, maar idealiter kies je ervoor om je oordeel uit te stellen. Zodoende kom je op een punt waar precies mindfulness en metacognities elkaar kruisen. Het (niet) veroordelen van je gedachtes versus de analyse ervan brengt een soort superkracht met zich mee. Vanaf het moment dat je je leert terugtrekken om de situatie te analyseren (waarin je jezelf als één van de spelers ziet) leer je rationeel beslissingen maken. Ik zal een voorbeeld geven:

Je wordt verward wakker. De lichtdichte gordijnen zitten iets té goed dicht. Je hebt geen idee hoe laat het is, dus je pakt je telefoon. Shit, te laat. In een poging tot deëscalatie spring je uit bed, ren je je kleren in en stel je ongewild je ontbijt uit. Eenmaal op de fiets denk je niet zo veel. Je slaapt nog half, checkt af en toe de tijd en prijst jezelf stiekem op de executie van je poging tot oplossing. Een half uurtje te laat maar. Op je werk neem je de kwantiteit van je naam op het SCRUM bord waar; dit wordt een pittige dag.

burnout

Incidenteel kom je zo’n dag wel door. Zeker als het leven gemiddeld op rolletjes loopt is het waarschijnlijk gemakkelijk te verduren. Stel je nu voor dat je leven eigenlijk niet echt op rolletjes loopt. Dit event is, helaas, precies de druppel die ervoor nodig was om burnout klachten te ontwikkelen. Je hebt het gevoel dat je je graag wilt terugtrekken.

Metacognities (überhaupt cognitieve gedragstherapie) kunnen verdere impact voorkomen en de ruwe randjes eraf houden. Jezelf “vanaf een wolk” bekijken heeft in eerste instantie het effect van de ervaring zien maar niet beleven. Je ziet jezelf, je situatie en de tegenwind of de sterke stroming die je meesleurt. Maar op de wolk is het windstil.

Het kan ook fijn zijn om plannen te maken vanuit metacognities. Het is zeker geen methode om problemen uit de weg te gaan en de emoties te ontlopen. Preventieve zelfzorg, eerder. Jezelf zien in relatie tot een situatie kan niet alleen nieuwe inzichten bieden maar ook oplossingen laten bedenken minder geleid door impulsiviteit en emotionaliteit. Dr. Hakan Sariçam verwoord het hieronder mooi:

“When people do not feel mastery and confidence about their competence, they evaluate a difficulty as a threat or a challenge. If they believe that they can affect what happens during a difficult situation and manage the relationship between themselves and this situation, they can develop coping strategies easily. Thence, they do not interpret the situation as stressful.” 4


Niet de studie van metacognitie, maar de metacognitie van je studie

Tijdens je studie is metacognitie één van de meest efficiënte vaardigheden die je kunt bezitten. Het is een kwestie die vaker aangehaald is: “Kinderen leren niet hoe ze moeten leren”. Uit onderzoek blijkt dat vroege versterkte (d.m.v. gerichte training) metacognitieve ontwikkeling een significante voorsprong biedt in vergelijking met andere leermethoden 5.

Één van de valkuilen is wanneer kinderen de “bewezen” en “beste” methoden aangeleerd krijgen: “Met de pomodoro-techniek, plus wat kauwgom, móet je voor school alles doornemen wat er behandeld gaat worden.” gevolgd door een “Hoezo heb je het vak niet gehaald?”. Vervolgens leert het kind hulpeloos te zijn; de beste methoden werken namelijk niet, dus voelt het kind zich stom en misschien niet geschikt voor dit niveau. Door middel van een simpel mindmap/causaal model met zelfgekozen waarden voor de kracht/invloed tussen de punten kun je een verhelderd cognitief beeld verkrijgen. Je zou bijvoorbeeld een model kunnen maken van hoe problemen in een persoon zijn/haar vriendengroep uiteindelijk invloed kan hebben op de nabijheid van een smartphone en het resultaat ervan op zijn/haar studeerkwaliteit. Hieronder een (simpel) model.

model

s2: onzekerheid binnen vriendengroep state
s3: geen onzekerheid binnen vriendengroep state
x1: afstand smartphone
x2: waarde van cognitief verzet
y1: studeer-kwaliteit

Waarschijnlijk vind je dit logisch en is er voor jou niet een model nodig om te weten wat voor invloed een smartphone heeft op je studeerkwaliteit. Echter kan je vanuit zo’n model voor jezelf preciezere waarden voor de gewichten bedenken om erachter te komen hoe erg je beïnvloed bent door zaken niet direct te koppelen aan leervaardigheid. Ik probeer hiermee geen magische formule te veronderstellen. Het kan, zeker in tijden van stress, een houvast bieden om de processen van een situatie waar je in zit te modelleren. Vaardig zijn met metacognities is daarom een vorm van zelftherapie.

Overzicht is alles, en aandacht hebben voor je aandacht houdt ons beheerst.




Referenties

  1. Zou, T., Wu, C., & Fan, X. (2016). The Clinical Value, Principle, and Basic Practical Technique of Mindfulness Intervention. Shanghai archives of psychiatry, 28(3), 121–130. doi:10.11919/j.issn.1002-0829.216060 

  2. Sharf, Robert (2014), “Mindfulness and Mindlessness in Early Chan” (PDF), Philosophy East and West, 64 (4): 933–964, p. 942 doi:10.1353/pew.2014.0074 

  3. Creswell, D (2016), “Mindfulness Interventions”, Annual Review of Psychology Vol. 68:491-516, https://doi.org/10.1146/annurev-psych-042716-051139 

  4. Sarıçam, H. (2015). Metacognition and happiness: The mediating role of perceived stress. Studia Psychologica, 57(4), Page 273. 271–284. https://doi.org/10.21909/sp.2015.03.699. 

  5. Kramarski, B. and Mevarech, Z. R. (2003) ‘Enhancing Mathematical Reasoning in the Classroom: The Effects of Cooperative Learning and Metacognitive Training’, American Educational Research Journal, 40(1), pp. 281–310. doi: 10.3102/00028312040001281.