Picture

Hey, ik ben Lennart Zegerius.

Computer Science (BSc) en Cognitive Neuropsychology (R-MSc). Een plek voor toegankelijke stukjes over interessante materie.

Ik heb ook de app Minimalist Journal gemaakt.

rank #1 utilities per 22 sept 2020
rank #25 alle paid-apps per 22 sept 2020

❤️ config door Mathieu Mayer-Mazzoli
✍🏻 door Lennart Zegerius
📧 lennart@zegeri.us

Een atheïstische jaloezie op de voordelen van religie

8 minuten lezen

Religie is voor velen ongeloofwaardig. De ongeloofwaardigheid van religie valt deels terug te koppelen op de opvoeding. Bij een kind staat de vorming van godsdienst gelijk aan de ontwikkeling van vele normen en waarden, met als fundering het gezin en directe omgeving zoals school en vrienden. Zo zijn meerdere normen en waarden van ouders niet per se juist, onderbouwd en geschikt voor opvoeding, maar dit laat ik in het midden. Voor jonge opgroeiende mensen zal in veel gevallen de normen en waarden direct worden overgenomen. Met alle respect durf ik te stellen dat (bijvoorbeeld) veel christenen opgegroeid in een Islamitisch gezin niet christen maar moslim geworden zouden zijn, gebaseerd op de vatbaarheid voor deze normen en waarden in de opvoeding. Religie heeft ook een evolutionair voordeel, waarvoor ik graag verwijs naar het hoofdstuk Het Evolutionele Voordeel van Religie uit het boek Wij Zijn Ons Brein van Dick Swaab, deels gratis te lezen.

church

Foto door James Owen

In ieders sociaal circuit moet men leren geklaag te doseren. Je problemen continue aan de grote klok hangen heeft invloed op je relaties en is zelden durabel. Hier geloof ik dat gelovigen een stapje verder zijn. Met enige structuur je verhaal kwijt kunnen aan een entiteit waar je het bestaan van gelooft klinkt als een geavanceerd dagboek. Deze God in kwestie hoeft niet aanwezig te zijn, vertelt niets door aan de buurvrouw en geeft je geen blik van onbegrip. Voedt dit zelfcompassie? Samen met God de situatie vaststellen is in principe een vorm van cognitieve therapie. Ongelovigen die last hebben van mentale instabiliteit zouden baat kunnen hebben bij het toepassen van deze vorm van zelftherapie en dankbaarheid. Gelovigen zijn (vaak onbewust) dankbaarder voor wat ze hebben, maar dit betekent niet dat ongelovigen dit niet kunnen bereiken1.

Dankbaarheid

"In sum, gratitude is a positive emotional response to the receipt of the benefit that is perceived to have resulted from the good intentions of another. This positive emotional response serves informational and social functions, facilitating pro-social behavior at an interpersonal level, and carrying with it positive outcomes for the individual as well." - David Carr
2

In religies wordt dankbaarheid gestimuleerd3. Het wordt steeds duidelijker wat de cognitieve voordelen zijn van dankbaarheid. Dankbaarheid motiveert, brengt voordelen van je huidige situatie aan de oppervlakte en meer (zie het boek van David Carr). Dankbaarheid valt uit te drukken door bijvoorbeeld een mindful moment waarin je van uitzicht of een goede film geniet is een voorbeeld. Echter zijn er studies die aantonen dat de uiting van dankbaarheid opschrijven in een zogeheten gratitude journal zowel mentale gezondheid bevordert als een reductie in gebruik van negatieve woorden4.

Wat kan je doen als je dankbaarheid niet voldoende is ontwikkeld?
Te beginnen met een inzicht over de rol van je opvoeding, is het naast de ontwikkelde normen en waarden goed om in te zien dat je dit niet zomaar verandert. Net als dat het voor veel gelovigen een heuze opgave is om ongelovig te worden is dit omgekeerd ook zo. Zie in dat ik hier geen bekeringsproces voorstel - er hoeft niet een verzonnen God te komen om ditzelfde te bereiken. Het concept een God verzinnen kan wel atheïstisch benaderd worden.
De meest atheïstische methode van je eigen God verzinnen is de combinatie van dankbaarheid en zelfbezinning beoefenen. Dankbaar zijn voor zowel je goede- en slechte kanten, vaardigheden en tekortkomingen en je eigen complexiteit. Door middel van een willekeurige entiteit in vertrouwen te nemen met je uitingen en problemen helpt hierbij. Een moment met jezelf of deze entiteit waarin je je verhaal wil doen krijgt zo dezelfde vorm als een gelovige bij God, echter ben jij (of de gekozen entiteit) je eigen God.

Mijn vriend Sten Duindam leerde mij ooit om tijdens een brainstorm-sessie jezelf toe te staan je mening en vooroordelen over een idee te laten gaan om te zien welke vormen je ideeën aan kunnen nemen als je ze niet veroordeeld. Dit is een voorbeeldig resultaat van de combinatie tussen zelfbezinning en dankbaarheid. Je bent bewust van je mening en laat deze voor even gaan. Je begrijpt en volgt het creatieve proces en weet dat loslaten de meest unieke gedachten toelaten, zonder vooroordelen. Dit is in essentie hetzelfde als je idee vertellen aan iemand die geen weerwoord geeft.

Maar helaas heeft dankbaarheid oefening nodig. Zie bijvoorbeeld 5 voor een non-wetenschappelijke maar behulpzame bron van oefening. Leer onderscheid te maken tussen hoe je bent en hoe je je voelt. Utiliseer jezelf voor je eigen problemen, en maak jezelf de eerste-lijn van therapie.
Als je zelf niet gelooft in God, zie in dat de dankbaarheid gegenereerd door religie verder ontwikkeld is dan ongelovigen, en dat je dit zelf ook kan bereiken zonder te geloven. Er komen aan de lopende band artikelen over de voordelen van gratitude journals, zie bijvoorbeeld 6. Een minimaal aangepast citaat uit dit artikel:

Tomorrow, try this:

  • Spend 10 minutes a day engaging in a practice to quiet your mind, whether it be prayer, yoga, or deep breathing.
  • Keep a gratitude journal and make five entries every week about something or (even better) someone to be grateful for.
  • Begin the habit of thanking regardless of outcome.
  • Thank your partner, friend, spouse, or significant other every day for his or her commitment to the relationship.

Conclusie

Alhoewel ik genoeg conclusies getrokken heb in deze post wil ik hier benadrukken dat uit deze post geen verheerlijking of kritiek op religie gehaald zou moeten worden. Ik benoem een voordeel van religie en bestudeer hoe men dit zelf zonder religie zou kunnen bereiken. Religie zie ik als de wetenschap van de geschiedenis maar niet van deze tijd. Ik geloof dat veel evolutionare voordelen van religie uiteindelijk neurologisch en psychologisch te verklaren zijn en door oefening behaald kunnen worden zonder gelovig te zijn. Ik zeg vaak tegen gelovige vrienden dat ik een beetje jaloers ben op ze, maar in plaats van bekering zoek ik een werkende oplossing met in ieder geval grotendeels wetenschappelijke steun.

Ik schreef dit stuk nadat ik vandaag de Ronde Hoep opfietste en in de blauwe lucht een enorme zwerm vogels vormen zag aannemen. De nonchalance hiervan liet me inzien dat in deze tijd van crisis (COVID-19) de natuur toch wel zijn gang gaat. De natuur dicteert en is meedogenloos, wie of wat daar dan ook verantwoordelijk voor is, en wij mensen moeten ons leren aanpassen. Met voor velen hypochondrie op de loer en onzekerheid over de toekomst inspireerde deze crisis mij om dit stuk te schrijven.

Laten we inzien hoe deze crisis ons allen uit een sleur haalt, ons terugbrengt naar de essentiële dingen en hier dankbaar voor laat zijn. En dit zonder al te zweverig te klinken…



Referenties:

  1. Tsang, J.-A., Schulwitz, A., & Carlisle, R. D. (2011, September 26). An Experimental Test ofthe Relationship Between Religion and Gratitude. Psychology of Religion and Spirituality.Advance online publication. doi: 10.1037/a0025632 

  2. Carr, D. (Ed.). (2016). Perspectives on Gratitude: An interdisciplinary approach. Routledge. (p.302) 

  3. Jo-Ann Tsang (2007) Gratitude for small and large favors: A behavioral test, The Journal of Positive Psychology, 2:3, 157-167, DOI: 10.1080/17439760701229019 

  4. Y. Joel Wong, Jesse Owen, Nicole T. Gabana, Joshua W. Brown, Sydney McInnis, Paul Toth & Lynn Gilman (2018) Does gratitude writing improve the mental health of psychotherapy clients? Evidence from a randomized controlled trial, Psychotherapy Research, 28:2, 192-202, DOI: 10.1080/10503307.2016.1169332 

  5. https://positivepsychology.com/gratitude-exercises/ 

  6. Kelly J. D., 4th (2016). Your Best Life: Breaking the Cycle: The Power of Gratitude. Clinical orthopaedics and related research, 474(12), 2594–2597. https://doi.org/10.1007/s11999-016-5100-0